Smith-Magenis heilkenni

Inngangur

Smith-Magenis heilkenni er mešfętt įstand sem orsakast af žvķ aš hluti af litningi 17 starfar ekki ešlilega. Einkenni koma fram ķ mismiklum męli hjį fólki meš heilkenniš og sjaldan koma öll einkennin sem hér er lżst fram hjį sama einstaklingi.  Einkenni tengjast mešal annars mištaugakerfi; žaš er žroska og hegšun, einnig eru śtlitssérkenni, missmķšar į lķffęrum og svefntruflanir oft til stašar. Heilkenniš var kennt viš Ann C. M. Smith erfšarįšgjafa og R. Ellen Magenis barnalękni  og erfšafręšing įriš 1986 en žęr voru fyrstar til aš lżsa einkennunum nokkrum įrum įšur.

Tķšni

Nś er tališ aš 1 af hverjum 15.000 til 25.000 börnum sem fęšast sé meš Smith-Magenis heilkenni. Ekki er langt sķšan žróaš var erfšapróf til aš greina heilkenniš og žvķ eru tölurnar enn nokkuš į huldu. Į Ķslandi fęšast nś um 4700 börn į įri og žvķ mį gera rįš fyrir aš barn fęšist meš heilkenniš į nokkurra įra fresti į Ķslandi. Smith-Magenis heilkenni kemur fram óhįš kynjum og kynžętti.

Orsök

Algengast (90%) er aš vera meš śrfellingu į įkvešnu svęši į öšrum litningnum nśmer 17 (17p11.2). Einnig er hęgt aš vera meš stökkbreytingu ķ įkvešnu geni (RAI1, retinoic acid-induced 1) sem žar er stašsett. Žetta gen hefur veriš tengt truflunum į lķkamsklukkunni og veldur svefntruflunum. Sķfellt bętist viš žekking į žvķ hvernig orsök heilkennisins og einkenni žess tengjast. Til dęmis er algengara aš vera meš offitu ef stökkbreyting er į RAI1 geninu į mešan śrfelling tengist heyrnarskeršingu. Einnig mį almennt segja aš eftir žvķ sem śrfellingin er meiri verši einkennin śtbreiddari.

Erfšir

Lķkur į žvķ aš foreldrar barns meš Smith-Magenis heilkenni eignist annaš barn meš heilkenniš eru metnar undir 1% ef erfšarannsóknir hjį foreldrum eru ešlilegar. Til eru mjög sjaldgęf form žar sem endurtekningarlķkur eru hęrri. Bent er į aš leita til erfšarįšgjafa.

Einkenni

Į mešgöngu er algengt aš fósturhreyfingar séu litlar (50%) en aš öšru leyti eru mešganga og fęšing yfirleitt ešlileg. Stundum (20%) męlist höfušummįl lķtiš viš fęšingu. Einstaklingum meš Smith-Magenis heilkenni er oft lżst sem glašlyndum og meš gott skopskyn.

Śtlit   Śtlitssérkenni koma betur fram eftir žvķ sem barniš eldist en žau eru ekki mjög įberandi. Höfušiš getur veriš dįlķtiš ferkantaš aš lögun meš flötum hnakka og mišandliti og nokkuš framstęšu og breišu enni. Nefrótin er yfirleitt breiš, nefiš lķtiš og vķsar ašeins upp į viš. Kinnar eru oft rósraušar. Augu liggja djśpt, geta veriš ašeins skįsett og stundum er langt bil į milli žeirra.  Lagiš į efri vör er gjarnan sérkennandi („tentlike“) žar sem munnvik vķsa nišur meš frekar stuttu bili milli nefs og varar. Kjįlkinn er lķtill ķ fyrstu en veršur yfirleitt framsettur meš aldrinum og hakan meira įberandi. Meš aldrinum verša augabrśnir lošnari og oft samvaxnar. Hendur og fętur eru oft litlar. Hryggskekkja er ekki óalgeng og getur komiš fram frį 4 įra aldri en sjaldan sjįst missmķšar į hryggsślu. Barniš er gjarnan ljósara yfirlitum en foreldrarnir. Mörg barnanna eru smįvaxin (undir 5. hundrašsröš) en flest nį žau meiri hęš į fulloršinsįrum (10.-25. hundrašsröš). Ķ einni rannsókn var um žrišjungur einstaklinga meš heilkenniš ķ yfiržyngd og žį gjarnan meš breišan brjóstkassa og fitusöfnun į bol.

Žroski   Börn meš heilkenniš eru meš mismikil žroskafrįvik. Vitsmunažroski męlist gjarnan į stigi vęgrar eša mišlungs žroskahömlunar en getur legiš į vķšu bili eša allt frį almennum nįmserfišleikum yfir ķ djśpa žroskahömlun. Styrkleikar koma oft fram į sviši langtķmaminnis mišaš viš skammtķmaminni og einbeiting viš tölvu getur veriš góš. Mįlžroskavandi er til stašar hjį meirihluta einstaklinga (70-96%) til dęmis vegna heyrnarskeršingar og žroskahömlunar. Viš um 7 įra aldur eru börnin oft farin aš tjį sig betur og hafa oft gaman aš samskiptum. Mįlskilningur er oft betri en mįltjįning. Mörg barnanna (75%) eru meš truflanir ķ starfsemi śttaugakerfis sem hugsanlega hefur žżšingu varšandi sjįlfsskašahegšun, sérstaklega frįvik ķ sįrsaukaskyni. Vöšvaspenna er lįg, fótbogar signir og göngulag getur einkennst af stuttum og hröšum skrefum. Veikleikar varšandi fķn- og grófhreyfingar koma fljótt fram. Flogaveiki sést hjį allt aš einum žrišja barna meš heilkenniš en ein tegund flogaveiki er ekki meira įberandi en önnur. Kynžroski kemur yfirleitt į réttum tķma.  

Sjón, heyrn og rödd   Breytingar į sjón eru algengar til dęmis tileygš, nęrsżni og sjónskekkja. Žaš er aukin tilhneiging til aš fį sjónhimnulos vegna sjįlfsskašahegšunar. Heyrnarskeršing kemur fyrir hjį um 2/3 hluta hópsins og tengist oft langvinnum eyrnabólgum eša skyntaugaheyrnartapi. Einnig koma fyrir hnśtar į raddböndum og hęsi. Kornabörn meš heilkenniš grįta ekki mikiš en grįturinn er hįs, seinna getur komiš fram kok- eša nefmęlgi. Margir meš heilkenniš (80%) eru viškvęmir fyrir hįvaša eša įkvešinni tķšni hljóšs.

Melting   Į ungbarnaskeiši eiga börn meš heilkenniš erfitt meš aš nęrast en sogkraftur er oft minnkašur auk žess sem frįvik ķ skynjun į munnsvęši og vélindabakflęši getur veriš til stašar. Börnin eru oft meš munninn hįlfopinn žannig aš tungan leitar fram og getur aukin slefmyndun fylgt. Hęgšatregša er ekki óalgeng.

Hegšun og lķšan   Viš eins įrs aldur er algengt aš sjį börn meš heilkenniš nudda saman höndum, sjaldgęfara er aš žau leiti ķ aš setja hendi ķ munn (um 60%), gnķsti tönnum (54%), ruggi sér mikiš (43%) eša snśi hlutum hratt (40%). Dęmigeršir hegšunarerfišleikar koma yfirleitt fyrst fram viš 18 mįnaša aldur. Börnin eru įkvešin, eiga erfitt meš aš lęra aš hlżša fyrirmęlum og fį reišiköst sem verša algengari žegar žau eldast. Einkenni athygliröskunar meš eša įn hreyfiofvirkni eru algeng. Sjįlfskašandi hegšun fer oft aš sjįst frį tveggja įra aldri til dęmis tilhneiging til aš bķta sig ķ ślnliš, kroppa sig ķ hśš eša slį höfši ķ vegg. Börnin setja lengur hluti upp ķ munn en jafnaldrar. Sérstaklega žarf aš huga aš žrifažjįlfun en hśn tekur oft lengri tķma. Hegšun sem eldri börn meš Smith-Magenis heilkenni geta sżnt (25-30%) er til dęmis aš toga ķ neglur į höndum og fótum (onychotillomania) og aš pota hlutum inn ķ lķkamsop (polyembolokoilamania). Margir meš Smith-Magenis heilkenni eiga til aš bleyta fingur ķ munni og blaša hratt ķ gegnum bękur og gęti žetta veriš žeirra leiš til aš minnka spennu. Annaš sem er einkennandi er aš halda handleggjunum uppi og żta žeim beinum nišur aš brjóstkassanum ķ nokkrar sekśndur eša lķk hegšun žar sem žau fašma sig (self-hug).

Börn meš heilkenniš eru meš félagslega styrkleika og sękja mjög ķ athygli og samskipti viš fulloršna. Žetta getur stundum snśist upp ķ neikvęša athygli sem getur įsamt svefnleysi og öšrum lķkamlegum einkennum haft žau įhrif aš hegšun getur oršiš erfišari. Einstaklingar meš heilkenniš eru oft ekki mešvitašir um hvaš öšrum finnst žęgileg fjarlęgš ķ samskiptum og standa nįlęgt žeim sem žeir tala viš. Segja mį aš frįvik ķ hegšun aukist žegar komiš er į unglingsįr. Žį veršur kvķši įberandi og skapsveiflur aukast sömuleišis en talaš er um aš hegšunin geti lagast į fulloršinsįrum. Žess mį geta aš ķ rannsókn žar sem einstaklingur meš Smith-Magenis heilkenni var athugašur kom ķ ljós aš skortur var į efni (levodopa) ķ heila en žaš er forveri bošefna sem mešal annars hafa žżšingu viš lyndisraskanir. Žaš er ekki óalgengt aš börn meš heilkenniš fįi greiningu um fylgiraskanir eins og einhverfurófsröskun, athygliröskun, įrįttu-žrįhyggjuröskun og lyndisraskanir.

Svefn   Höfgi (lethargy) eša óvenju mikill svefn į fyrsta aldursįri er dęmigert fyrir börn meš Smith-Magenis heilkenni. Börnin eru syfjuš į daginn og sękja ķ daglśra. Seinna koma svefntruflanir eins og erfišleikar viš aš sofna, stuttar svefnlotur og aukin tilhneiging til aš vakna upp bęši aš nóttu og snemma aš morgni. Svefnvandinn helst fram į fulloršinsįr. Rannsóknir hafa sżnt aš truflun er į seytingu melatonins hjį flestum meš heilkenniš en melatonin er efni sem veldur ešlilegri syfju. Žéttni melatonins hjį einstaklingum meš heilkenniš er žvķ oft hęst aš degi til en ekki aš nóttu eins og vanalega er. Meš aldrinum er tilhneiging til aš heildarsvefntķmi minnki, draumsvefn (REM) er skertur og kęfisvefn getur komiš fram.

Önnur einkenni   Um žaš bil 1/3 barnanna eru meš einhvers konar hjartagalla. Sömuleišis geta komiš fyrir frįvik ķ uppbyggingu heila og missmķšar geta veriš į nżrum. Skarš ķ vör eša góm sést einstaka sinnum og tennur getur vantaš, sérstaklega forjaxla. Vanstarfsemi į skjaldkirtli getur fylgt heilkenninu. Stundum er uppbygging beina ekki ešlileg. Ef skortur er į ónęmisglóbślķnum ķ blóši (immunoglobulin IgA, IgE og IgG) eru auknar lķkur į sżkingum. Kólesteról er hękkaš hjį um 50% einstaklinga meš Smith-Magenis heilkenni. Tališ er aš lķfslengd fólks meš heilkenniš sé svipuš og hjį öšru fólki.

Greining

Heilkenniš er greint meš lęknisskošun og erfšapróf notuš til stašfestingar. Oft greinist heilkenniš fremur seint žar sem śtlitseinkenni eru vęg og erfšabreytingin greinist ekki viš hefšbundna skošun litninga heldur žarf sértękt próf. Męlt er meš athugun erfšaefnis foreldra, ekki sķst vegna erfšarįšgjafar. Önnur heilkenni meš lķka einkennamynd eru Downs heilkenni, Williams heilkenni, Prader-Willi heilkenni, Sotos heilkenni, śrfelling į 2q37, 2q23.1, 9q34 (Kleefstra heilkenni) og 22q11.2 (Velo-cardio-facial heilkenni). Ef śrfelling į 17p11.2 svęšinu er stór getur hśn nįš yfir svęši sem hefur meš śttaugar aš gera og getur sérstök greining įtt viš vegna žess (hereditary neuropathy with liability to pressure palsies (HNPP)).

Rannsóknir og mešferš

Sumir męla meš rannsóknum til dęmis į heila, hjarta, nżrum, hrygg, sjón og heyrn, blóšprófum (skjaldkirtilshormónum, fastandi kólesteróli og ónęmisglóbślķnum) og myndatöku af žvagfęrum ef žvagfęrasżkingar eru tķšar. Ef śrfellingin er stór gęti žurft aš skoša starfsemi nżrnahettna og śtttauga. Skošun barnataugalęknis er mikilvęg. Mešferšin fer eftir žeim einkennum sem eru til stašar hverju sinni. Į fyrstu įrunum er įhersla į mįlörvun meš ašstoš talmeinafręšings og ašstoš viš fęšuinntöku sem nęringarfręšingur getur einnig komiš aš. Tįkn meš tali er hjįlplegt til dęmis ķ leikskólanum og sumir nżta sér tölvutękni til samskipta. Ef eyrnabólgur eru tķšar er hęgt aš setja rör ķ hljóšhimnur og heyrnartęki getur žurft. Oft er įstęša til aš byrja sjśkražjįlfun į fyrsta aldursįri. Lyfjagjöf og rįšgjöf getur komiš aš gagni viš svefnerfišleikum, hegšunarerfišleikum og athygliröskun, til dęmis viršist melatonin fyrir svefn geta gefiš góša raun.

Žar sem börn meš heilkenniš sękja gjarnan ķ neikvęša athygli er mikilvęgt aš taka į hegšunarerfišleikum meš hegšunarmótandi ašferšum og fyrirbyggja eftir žvķ sem kostur er. Sérkennsla eftir žörfum er mikilvęg og stušningur ķ skólanum meš einstaklingsmišašri nįlgun og skżrum ramma. Stundum hjįlpar aš ašlaga umhverfi til dęmis ķ skólastofu og minnka skynįreiti. Reynslan sżnir aš kennsluašferšir sem henta börnum meš einhverfu gętu einnig hentaš börnum meš Smith-Magenis heilkenni vel.

Stušningur į fulloršinsįrum til dęmis vinna į verndušum vinnustaš getur hentaš fulloršnu fólki meš heilkenniš. Męlt er meš reglulegu lęknisfręšilegu eftirliti, til dęmis gęti žurft aš mešhöndla hįa blóšfitu meš mataręši eša lyfjum. Gott er aš foreldrar leitist viš aš tryggja eigin svefn eins og hęgt er. Žaš er įlag aš ala upp barn meš fötlun og er foreldrum bent į aš leita sér stušnings til dęmis hjį sįlfręšingi. Systkini geta žurft sérstakan stušning (sjį www.verumsaman.is).  Einnig er bent į stušningsfélagiš Einstök börn (www.einstokborn.is), Umhyggju (www.umhyggja.is) og Sjónarhól–rįšgjafarmišstöš (www.sjonarholl.net) žar sem hęgt er aš fį rįšgjöf fyrir foreldra barna meš séržarfir. Stušningsśrręši frį félagsžjónustu eru mikilvęg svo sem lišsmašur, skammtķmavistun, stušningsfjölskylda og bśsetuform meš stušningi.

Frekari upplżsingar og myndir:

www.rarelink.is

www.prisms.org   

www.smith-magenis.co.uk

www.smithmagenis.dk

Į heimasķšu Greiningarstöšvar er aš finna nokkrar greinar žar sem fjallaš er um heilkenni. Ekki eru tök į aš vera meš tęmandi lżsingar į mešferšarśrręšum ķ žeim öllum, mešal annars žar sem möguleikar į ašstoš viš barn og fjölskyldu taka stöšugt breytingum. Bent er į aš ķ öšrum greinum į heimasķšunni kunna aš vera hugmyndir eša śrręši sem gętu einnig nżst fyrir börn meš Smith-Magenis heilkenni og fjölskyldur žeirra.

Heimildir

Smith–Magenis syndrome. SH Elsea, S Girirajan. European Journal of Human Genetics 2008; 16, 412–421

Tekiš af vefsķšu GeneReviews™ žann 29. 12.12. Smith-Magenis Syndrome. Pagon RA, Bird TD og félagar ritstżra 2001, sķšast upfęrt jśnķ 2012. University of Washington, Seattlehttp://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1310/ 

An indirect examination of the function of problem behavior associated with fragile X syndrome and Smith-Magenis syndrome. P Langthorne, P McGill. J Autism Dev Disord. 2012;42(2):201-9

Smith-Magenis syndrome results in disruption of CLOCK gene transcription and reveals an integral role for RAI1 in the maintenance of circadian rhythmicity. SR Williams , D Zies og fél. Am J Hum Genet.2012; 941-9

Tekiš af vefsķšu Frambu, 19.10.12. http://www.frambu.no/modules/diagnoser/diagnose.asp?iDiagnoseId=193&iPageId=16870&iCatId=661

Tekiš af vefsķšu Socialstyrelsen ķ Svķžjóš 19.11.12  http://www.socialstyrelsen.se/ovanligadiagnoser/smith-magenissyndrom

Tekiš af vefsķšu Socialstyrelsen ķ Danmörku 19.11.12 http://www.servicestyrelsen.dk/handicap/sjaeldnehandicap/beskrivelser-af-diagnoser

Alteration of the circadian clock in children with Smith-Magenis syndrome.M Novįkovį, S Nevsķmalovį og fél. J Clin Endocrinol Metab. 2012; E312-8

A duplication CNV that conveys traits reciprocal to metabolic syndrome and protects against diet-induced obesity in mice and men. Lacaria M, Saha P og fél. PLoS Genet. 2012;8(5):e1002713.

Cognitive functioning in children and adults with Smith-Magenis syndrome. Osória A, Cruz R og fél. Eur J Med Genet.2012;55:394-9

Smith-Magenis syndrome: clinical evaluation in seven Brazilian patients. BF Gamba, GH.Vieira, og fél. Genet Mol Res. 2011; 2664-70

Clinical improvement of the aggressive neurobehavioral phenotype in a patient with a deletion of PITX3 and the absence of L-DOPA in the cerebrospinal fluid. K Derwińska, Mierzewska H og fél. Am J Med Genet B Neuropsychiatr Genet. 2012; 236-42

Autism spectrum features in Smith-Magenis syndrome. G Laje, R Morse og fél.  Am J Med Genet C Semin Med Genet. 2010:456-62

© Margrét Valdimarsdóttir, Ingólfur Einarsson og Solveig Siguršardóttir, Greiningarstöš, janśar 2013.

Greiningar- og rįšgjafarstöš rķkisins

Digranesvegur 5 | 200 Kópavogur
Sķmi 510 8400 | Fax 510 8401
Kennitala: 570380-0449

Skiptiborš er opiš virka daga
frį kl. 8.30-12.00 og 13.00-15.00

Staðsetning

Skrįšu žig į póstlistann hjį okkur

Fáðu rafræn fréttabréf send á netfangið þitt

Svęši