Saga Greiningarst÷­var - stikla­ ß stˇru

Greiningar- og rß­gjafarst÷­ rÝkisins ß sÚr nokkra fors÷gu sem er samtvinnu­ ■rˇun Ý sÚrkennslumßlum og barßttu foreldra og fagfˇlks fyrir bŠttri ■jˇnustu Ý ■ßgu fatla­ra barna. Rekja mß ■essa barßttu til sj÷unda ßratugarins en rau­ir hundar h÷f­u herja­ hÚr ß landi 1963 og af ■eim s÷kum fŠddust um 30 heyrnarskert b÷rn. ═ ■eim hˇpi voru einnig fj÷lf÷tlu­ b÷rn en skˇla- og ■jˇnustu˙rrŠ­i skorti alveg. ┴ri­ 1970 skipa­i menntamßlarß­uneyti­ nefnd sem fjalla ßtti um kennslu heyrnarskertra. Till÷gur hennar voru nokku­ rˇttŠkar og ger­u rß­ fyrir mi­st÷­ sem annast ßtti ■jˇnustu vi­ b÷rn me­ řmis ä■roskaafbrig­iô. Starfsemin skyldi fela Ý sÚr ■Štti eins og spjaldskrßrger­, sj˙kdˇmsgreiningu framkvŠmda af teymi sÚrfrŠ­inga, umsjˇn me­ uppeldi og kennslu, rß­gj÷f til foreldra, kennara og nemenda, eftirvernd og fÚlagsrß­gj÷f auk leikfangasafns sem lßta myndi foreldrum og forskˇlastofnunum Ý tÚ ■roskandi leikf÷ng og kennslug÷gn. ═ greinarger­ sem fylgdi till÷gum nefndarinnar kom fram ■a­ sjˇnarmi­ a­ ■ar sem heyrnarskert b÷rn vŠru fß vŠri hagkvŠmt a­ äsÚrkennslumi­st÷­inô sinnti stŠrri hˇpi barna a­ ■vÝ er tŠki til greiningar, rß­gjafar og uppeldiseftirlits.

Fagfˇlk ˙r r÷­um heilbrig­isstÚtta lÚt sig einnig var­a mßlefni fatla­ra barna ß ■essum tÝma. SŠvar Halldˇrsson barnalŠknir var einn ■eirra. SŠvar ßsamt fleirum ■rřsti ß ˙rbŠtur og Ý jan˙ar 1971 stofna­i heilbrig­isrß­herra nefnd er semja skyldi till÷gur Ý mßlinu. Nefndin skila­i yfirliti yfir fj÷lda fj÷lfatla­ra barna og ger­i me­al annars ߊtlun um stofnun dagskˇla fyrir 15 nemendur. Veturinn 1972-73 var komi­ ß fˇt skˇla fyrir fj÷lf÷tlu­ b÷rn fyrst Ý gamla Heyrnleysingjaskˇlanum vi­ Stakkholt en veturinn eftir fluttust b÷rnin Ý skˇla StyrktarfÚlags lama­ra og fatla­ra Ý Reykjadal. Vandi fj÷lfatla­ra barna undir skˇlaaldri var ■ˇ enn ˇleystur. ForeldrafÚlag var stofna­ og fyrir samstillt ßtak foreldra og fagfˇlks var dagheimili­ Ý BjarkarhlÝ­ sett ß laggirnar og hˇfst ■ar starfsemi Ý nˇvember 1973. Ůar var einnig gistia­sta­a fyrir b÷rn og foreldra af landsbygg­inni auk äLeik■jßlfunarst÷­varô sem segja mß a­ marka­i upphafi­ a­ leikfangasafni athugunar- og greiningardeildarinnar Ý Kjarvalsh˙si og sÝ­ar Greiningar- og rß­gjafarst÷­var rÝkisins.

١tt řmislegt hafi ßunnist ß ■essum ßrum ■ˇtti m÷rgum kerfi­ heldur seinvirkt. Vi­rŠ­unefnd rß­uneyta menntamßla, heilbrig­ismßla og ReykjavÝkurborgar skila­i af sÚr Ýtarlegum till÷gum sem leiddu til byggingar H÷f­askˇla sem sÝ­ar var­ ÍskjuhlÝ­arskˇli. Till÷gur vi­rŠ­unefndarinnar m÷rku­u tÝmamˇt ■vÝ ■ar var a­ finna hugmyndir a­ äGreiningar- og rß­gjafarst÷­ô sem sinna ßtti landinu ÷llu. Till÷gurnar v÷r­u­u ■ß grunn■Štti sem enn mß finna Ý n˙verandi starfsemi m.a. ■verfaglega teymisvinnu. ┴fram ■rˇu­ust hugmyndir og till÷gur sem lutu a­ framtÝ­arskipulagi ß starfsemi fyrir fj÷lf÷tlu­ b÷rn. Sß rammi einkenndi ■ß starfsemi sem sÝ­ar var sett ß laggirnar Ý Kjarvalsh˙si.

Athugunar- og greiningardeild

Segja mß a­ athugunar- og greiningardeildin Ý Kjarvalsh˙si hafi veri­ formlega stofnu­ Ý september 1975. ┴ ■essum tÝma var ■ˇ engin sto­ fyrir starfseminni Ý l÷gum e­a regluger­um heldur bygg­ist h˙n ß ßkv÷r­un stjˇrnvalda, a­ frumkvŠ­i menntamßlarß­uneytisins um a­ hefja starfi­. ═ Kjarvalsh˙si fˇr bŠ­i fram greiningar- og me­fer­arvinna fyrir f÷tlu­ b÷rn auk ■ess sem leikfangasafni­ var snar ■ßttur Ý starfseminni. Byggt var ß regluger­ um sÚrkennslu sem sett var 1977 en l÷g um a­sto­ vi­ ■roskahefta tˇku ekki gildi fyrr en 1. jan˙ar 1980. ═ 10 gr. ■eirra laga var kve­i­ sÚrstaklega ß um Greiningarst÷­ rÝkisins og Ý fyrsta sinn skilgreint hvernig stofnun af ■essu tagi skyldi starfa.Undirb˙ningur hˇfst ■egar Ý febr˙ar 1980. Ůa­ kom Ý hlut MargrÚtar Margeirsdˇttur fÚlagsrß­gjafa og yfirmanns deildar um mßlefni ÷ryrkja og ■roskaheftra innan fÚlagsmßlarß­uneytisins a­ lei­a vinnuna. Ůegar var ljˇst a­ Kjarvalsh˙s ■urfti auki­ rřmi og a­ skilgreina yr­i fljˇtt hvenŠr og hvernig ■a­ tŠki vi­ hlutverki greiningarst÷­varinnar eins og henni var lřst Ý l÷gunum. ═ ßrsbyrjun 1981 fÚkk fÚlagsmßlarß­uneyti­ lˇ­ undir vŠntanlega nřbyggingu sem hřsa skyldi Greiningarst÷­ rÝkisins. Mßli­ fˇr ■ˇ allt Ý bi­st÷­u vegna umrŠ­na um annars vegar rÚttmŠti stofnunar af ■essu tagi og hins vegar um byggingu h˙ss fyrir starfsemina. Allnokkrar deilur ■rˇu­ust var­andi ■etta mßl innan stjˇrnkerfis og me­al fagfˇlks sem leiddu til ■ess a­ bi­sta­an var­i allt til ßrsins 1983. Umsvif starfseminnar Ý Kjarvalsh˙si margf÷ldu­ust en st÷­ugildum fj÷lga­i lÝtt og h˙snŠ­i­ var l÷ngu sprungi­. Starfsfˇlk og foreldrar fatla­ra barna sem bi­u ■jˇnustu voru or­in lang■reytt ß ßstandinu.

L÷g um mßlefni fatla­ra

SamkvŠmt sam■ykkt Sameinu­u ■jˇ­anna var ßri­ 1981 al■jˇ­legt ßr fatla­ra og ßkva­ rÝkisstjˇrn snemma ß ■vÝ ßri a­ setja endursko­un ß gildandi l÷gum og regluger­um um mßlefni fatla­ra Ý forgang. Frumvarp sem fˇl me­al annars Ý sÚr heildarskipulag um ■jˇnustu hins opinbera vi­ fatla­ fˇlk. Frumvarpi­ var­ a­ l÷gum Ý maÝ 1983 og tˇku ■au gildi 1. jan˙ar ßri­ eftir. ═ 16. gr. laganna var sÚrstaklega fjalla­ um Greiningar- og rß­gjafarst÷­ rÝkisins og kve­i­ ß um a­ rÝki­ skyldi starfrŠkja eina a­al greiningar- og rß­gjafarst÷­ er heyr­i undir fÚlagsmßlarß­uneyti­. L÷gunum fylgdi brß­abirg­aßkvŠ­i sem fˇl Ý sÚr skipan nefndar er leggja skyldi till÷gur fyrir Al■ingi um framtÝ­arskipan stofnunarinnar Ý samrŠmi vi­ 16. grein laganna. Nefndin starfa­i ÷tullega, skila­i ni­urst÷­um og lauk st÷rfum vori­ 1984. Me­al annars var lagt til a­ deildinni Ý Kjarvalsh˙si yr­i breytt Ý Greiningar- og rß­gjafarst÷­ rÝkisins og a­ byggt yr­i h˙snŠ­i vi­ Dalbraut Ý ReykjavÝk Ý samrŠmi vi­ fyrri till÷gur frß 1981. Nefnin vann einnig Ýtarlega ˙ttekt bygg­a ß upplřsingum um fj÷lda fatla­ra Ý landinu og tÝ­ni fatlana. Ůannig var unnt a­ gera ߊtlanir um vŠntanlegan fj÷lda skjˇlstŠ­inga og umfang starfseminnar. Gert var rß­ fyrir ■vÝ a­ stofnunin myndi hafa afskipti af 3.5% Ý hverjum ßrgangi 0-6 ßra barna, auk ■ess sem Štla mŠtti a­ 10% fatla­ra barna ß aldrinum 6-18 ßra ■yrftu ß ■jˇnustu Greiningar- og rß­gjafarst÷­var a­ halda.

Flutt Ý Kˇpavoginn

Stofnun Greiningar- og rß­gjafarst÷­var var­ a­ veruleika 1. jan˙ar 1986 og var ■ß Stefßn J. Hrei­arsson barnalŠknir og sÚrfrŠ­ingur Ý f÷tlunum barna rß­inn forst÷­uma­ur. Ekki var­ af byggingu h˙ss vi­ Dalbraut en stofnuninni fundinn sta­ur a­ Digranesvegi 5 Ý Kˇpavogi, Ý h˙si sem ß­ur hřsti Reiknistofu bankanna. H˙snŠ­i­ var innrÚtta­ a­ nřju og starfsemin flutti inn Ý oktˇber 1988. Starfsfˇlk ß ■essum tÝma var 21 talsins ˙r r÷­um řmissa faggreina s.s. lŠkna, sßlfrŠ­inga, i­ju■jßlfa, sj˙kra■jßlfara, talmeinafrŠ­inga, fÚlagsrß­gjafa og ■roska■jßlfa auk lŠkna- og mˇtt÷kuritara. Starfsemin skiptist Ý g÷ngudeild, sÚrhŠf­a athugunardeild og dagdeild ■ar sem b÷rnin dv÷ldu daglangt nokkrar vikur Ý senn.Leikfangasafni­ var ÷flugt og nßi­ samstarf haft vi­ leikfangas÷fn og SvŠ­isskrifstofur mßlefna fatla­ra ß landsbygg­inni. Ůeirri meginstefnu var fylgt a­ efla g÷ngudeildarstarfsemi til muna enda Ý takt vi­ faglega ■ekkingu og ■rˇun matstŠkja ß ■eim tÝma. Nř vi­horf ruddu sÚr til r˙ms ■ar sem rÝkari ßhersla var l÷g­ ß a­ afla upplřsinga frß foreldrum og ÷­rum ■eim sem voru Ý nŠrumhverfi barnanna. Ůannig voru Š fleiri upplřsingasprettur nřttar til ■ess a­ meta ■roska, fŠrni og a­stŠ­ur barnanna. ═ jan˙ar 1997 fˇl fÚlagsmßlarß­uneyti­ Greiningar- og rß­gjafarst÷­ a­ sinna greiningu vegna barna me­ einhverfu en fyrir ■ann tÝma haf­i slÝk ■jˇnusta einnig veri­ veitt ß Barna- og unglingage­deild LandspÝtala.

Breytingar ß skipulagi og nř l÷g

Um mitt ßr 1997 voru ger­ar rˇttŠkar breytingar ß skipulagi starfsemi Greiningar- og rß­gjafarst÷­var. ═ sta­ deilda voru sett ß laggirnar teymi sem sinntu tilteknum svi­um fatlana svonefnd fagsvi­ sem voru til a­ byrja me­ fj÷gur talsins en var fŠkka­ Ý ■rj˙ nokkrum ßrum sÝ­ar: Fagsvi­ einhverfu, fagsvi­ hreyfi- og skynhamlana og fagsvi­ ■roskahamlana. Samhli­a ■essum breytingum voru athugunardeildir lag­ar ni­ur og eing÷ngu byggt ß g÷ngudeildarforminu. Breytingarnar stu­lu­u a­ aukinni sÚrhŠfingu Ý rß­gj÷f og greiningu fatla­ra barna. Starfsemin ■rˇa­ist og efldist nŠstu ßrin og st÷­ugildum fj÷lga­i nokku­ Ý takt vi­ ■rˇunina. ═ mars 2003 voru ß Al■ingi sam■ykkt l÷g um Greiningar- og rß­gjafarst÷­ rÝkisins og ÷­lu­ust ■au gildi 1. j˙nÝ ■a­ ßr. Jafnframt fÚll 16. gr. laga um mßlefni fatla­ra frß 1992 ˙r gildi. ═ l÷gunum er m.a. kve­i­ ß um markmi­, hlutverk og eftirfylgd vegna barna me­ alvarlegar ■roskaraskanir sem leitt geta til f÷tlunar. Allt frß upphafi athugunar- og greiningardeildarinnar Ý Kjarvalsh˙si haf­i veri­ l÷g­ ßhersla ß a­ sinna ■jˇnustu vi­ b÷rn ß forskˇlaaldri. Aukin ■ekking ß ■roskar÷skunum barna, gildi kennslu og ■jßlfunar og meiri kr÷fur um bŠtta ■jˇnustu Ý samfÚlaginu leiddi til ■ess a­ eftirspurn eftir ■jˇnustu vi­ eldri b÷rn var­ sÝfellt meiri. SÝ­asta ßratug hefur ■vÝ or­i­ mikil aukning Ý tilvÝsunum ß Greiningar- og rß­gjafarst÷­ og ßri­ 2003 voru ■Šr alls 217, en 341 ßri­ 2010. Mesta aukningin Ý tilvÝsunum var vegna barna me­ raskanir ß einhverfurˇfi. Langflestar tilvÝsanir eru frß sÚrfrŠ­i■jˇnustu sveitarfÚlaganna um leik- og grunnskˇla. ١tt starfsfˇlki stofnunarinnar hafi fj÷lga­ t÷luvert frß upphafi ■ß hÚlst s˙ fj÷lgun ekki Ý hendur vi­ tilvÝsanastreymi og bi­ eftir ■jˇnustu jˇkst. Ůa­ var ■vÝ lÚttir fyrir stofnunina vori­ 2007 ■egar ■ßverandi fÚlagsmßlarß­herra efndi til ßtaks me­ sÚrst÷kum fjßrveitingum til a­ vinna ß bi­listum. Rß­ist var Ý ßtaksverkefni sem stˇ­ yfir ßrin 2007-2009 og ger­i ■a­ a­ verkum a­ betra jafnvŠgi nß­ist Ý faglegri starfsemi. SkjˇlstŠ­ingar Greiningar- og rß­gjafarst÷­var spanna n˙ ÷ll uppvaxtarßrin og sÚrhŠfing ■jˇnustu vi­ ˇlÝka aldurshˇpa er Ý st÷­ugri mˇtun. RÝk ßhersla er l÷g­ ß samstarf vi­ tilvÝsendur og ■jˇnustua­ila Ý nŠrumhverfi barna me­ ■roskaraskanir og fj÷lskyldna ■eirra.

Uppbygging frŠ­slu og rannsˇknastarfs

Allt frß tÝmum deildarinnar Ý Kjarvalssh˙si hefur frŠ­sla og nßmskei­ahald skipa­ fastan sess Ý starfseminni. Eins og n˙gildandi l÷g kve­a ß um er Greiningar- og rß­gjafarst÷­ Štla­ a­ sinna frŠ­slu og rannsˇknum auk beinnar ■jˇnustu. Undanfarin ßr hefur veri­ byggt upp ÷flugt starf ß ■essum vettvangi. Mannau­s- og upplřsingasvi­ skipuleggur fj÷lda nßmskei­a ß ßri hverju, sinnir vefstjˇrn heimasÝ­u auk samstarfs vi­ a­rar stofnanir og hagsmunasamt÷k um stŠrri rß­stefnur. Stˇr hluti starfsmanna sinnir frŠ­slu og kennslu ß nßmskei­um og vinnusmi­jum. Ennfremur eru starfandi fastar nefndir sem halda utan um frŠ­slu og upplřsingami­lun ß hverjum tÝma. Leitast er vi­ a­ tryggja a­ starfsfˇlk stofnunarinnar fßi tŠkifŠri til a­ sŠkja nřja ■ekkingu me­ ■ßttt÷ku Ý rß­stefnum innanlands og utan. Styrktarsjˇ­ur Greiningarst÷­var til minningar um Ůorstein Helga ┴sgeirsson hefur einnig veri­ mikil hvatning og stutt dyggilega vi­ baki­ ß starfsfˇlki. Starfsmenn hafa lagt stund ß frŠ­ilegar rannsˇknir um ßrabil og markvisst er unni­ a­ ■vÝ a­ auka hlut ■eirra ß Greiningar- og rß­gjafarst÷­. Ger­ir hafa veri­ samningar vi­ hßskˇla sem l˙ta a­ samstarfi um rannsˇknir og kennslu hßskˇlanemenda hÚr ß landi. Ennfremur er samstarf vi­ erlenda hßskˇla og stofnanir. Nřlega tˇk til starfa rannsˇknanefnd sem hefur ■a­ hlutverk a­ hvetja og sty­ja ■ß sem hafa ßhuga ß a­ stunda rannsˇknir er tengjast vi­fangsefnum st÷­varinnar.

Vorbo­inn lj˙fi

┴rlegar vorrß­stefnur Greiningar- og rß­gjafarst÷­var eru l÷ngu ■ekkt stŠr­ Ý flˇru frŠ­slunnar. Fyrsta vornßmskei­i­ var haldi­ 1986 áog fyrirmyndin sˇtt til John Hopkins sj˙krah˙ssins Ý Baltimore. Vorrß­stefnan er stŠrsti vettvangur fˇlks sem kemur a­ mßlefnum barna me­ ■roskaraskanir hÚr ß landi. Vi­fangsefni­ Ý ßr er äsi­frŠ­i og samstarfô ■ar sem m.a. ver­ur fjalla­ um mannau­ Ý ■jˇnustu vi­ fatla­a, samskipti fagfˇlks innbyr­is, vi­ skjˇlstŠ­inga og fj÷lskyldur. Valdefling foreldra er einnig til umfj÷llunar. Erindi af řmsum toga ver­a flutt Ý mßlstofum auk ■ess sem veggspj÷ld um verkefni og rannsˇknir eru til sřnis. ═ tengslum vi­ rß­stefnuna ver­ur haldinn rß­gjafadagur ß Greiningarst÷­. Rß­gjafar hjß sÚrfrŠ­i■jˇnustu sveitarfÚlaga sem sinna ■jˇnustu vi­ grunnskˇlanemendur vÝtt og breitt um landi­ stefna Ý Kˇpavoginn, alls um 50 manns. Markmi­i­ er a­ fagfˇlk hittist, rŠ­i og deili reynslu af samstarfi og ■jˇnustu vi­ sameiginlega skjˇlstŠ­inga. Vi­bur­ur af ■essu tagi var Ý fyrsta sinn haldinn ß sÝ­asta ßri ■ar sem sjˇnum var beint a­ leikskˇlaaldrinum. Hann var vel sˇttur og mßl manna a­ vel hef­i til tekist.

FramtÝ­in

┴ ■essum ßratugum sem li­nir eru hafa or­i­ miklar breytingar ß starfsemi Greiningar- og rß­gjafarst÷­var en s˙ sřn sem frumkv÷­larnir l÷g­u upp me­ er lei­arljˇsi­ enn ■ann dag Ý dag. Ůjˇnusta og starfsshŠttir st÷­varinnar eru Ý st÷­ugri endursko­un og ■rˇun. Ůekking ß ■roskar÷skunum og ■eim ßskorunum sem b÷rn og fj÷lskyldur standa frammi fyrir hefur aukist gÝfurlega ß ■essum tÝma. MikilvŠgi snemmtŠkrar Ýhlutunar, ■ar sem gripi­ er inn me­ markvissum a­ger­um til a­ hafa jßkvŠ­ ßhrif ß tauga■roska og horfur fatla­ra barna er ˇtvÝrŠtt. Ůekking og rannsˇknir hafa einnig sřnt fram ß hversu ßrÝ­andi ■a­ er a­ b÷rn og foreldrar njˇti stu­nings˙rrŠ­a sem eru fj÷lskyldumi­u­ en jafnframt breytileg eftir aldri barns og ■÷rfum. Markmi­i­ til langs tÝma er ßvallt a­ auka fŠrni, sjßlfstŠ­i og lÝfsgŠ­i til framtÝ­ar. Tryggja ■arf a­ barn og fj÷lskylda fßi ■jˇnustu og stu­ning vi­ hŠfi Ý nŠrumhverfi sÝnu, ■a­ er vi­fangsefni samfÚlagsins alls.áYfirfŠrsla fÚlagslegrar ■jˇnustu fatla­ra frß rÝki til sveitarfÚlaga felur Ý sÚr nř verkefni og margvÝsleg tŠkifŠri, skjˇlstŠ­ingum til hagsbˇta. Til a­ draga ˙r fordˇmum og stu­la a­ jßkvŠ­um vi­horfum gagnvart b÷rnum me­ margbreytilegar ■arfir er nau­synlegt a­ stunda rannsˇknir, veita hagnřta frŠ­slu og vanda­a upplřsingami­lun. ┴ fßmennu ═slandi gegnir mi­lŠgt ■jˇnustu- og ■ekkingarsetur eins og Greiningar- og rß­gjafarst÷­ stˇru hlutverki. Lykillinn a­ fram■rˇun ■jˇnustu og velfer­ skjˇlstŠ­inga er nßi­ samstarf og tengsl vi­ foreldra og ■a­ gˇ­a fagfˇlk sem starfar ß vettvangi.á

Samantekt: ١ra Leˇsdˇttir i­ju■jßlfi, 2011.

Heimildir: ┴sgeir Sigurgestsson (2002), fylgirit me­ ßrsskřrslu, ˇbirt. ┴rsskřrsla Greiningarst÷­var (2009), ˇbirt. HeimasÝ­a Greiningarst÷­var (2011).

Greiningar- og rß­gjafarst÷­ rÝkisins

Digranesvegur 5 | 200 Kˇpavogur
SÝmi 510 8400 | Fax 510 8401
Kennitala: 570380-0449

Skiptibor­ er opi­ virka daga
frß kl. 8.30-12.00 og 13.00-15.00

Staðsetning

Skrß­u ■ig ß pˇstlistann hjß okkur

Fáðu rafræn fréttabréf send á netfangið þitt

SvŠ­i